Hücre Zarından Madde Geçişleri 9. Sınıf Biyoloji Konu Anlatımı

9. Sınıf Biyoloji Hücre Zarından Madde Geçişleri

Hücre zarından madde geçişleri, 9 sınıf biyoloji hücre zarından madde geçişi, hücre zarından geçebilen moleküller, biyoloji konu anlatımı 

Madde geçişleri enerji (ATP) harcanıp harcanmamasına göre 2 grupta incelenir;

1-Pasif Taşıma:

  • Difüzyon
  • Ozmoz: Plazmoliz, deplazmoliz

2-Aktif Taşıma:

  • Aktif taşıma
  • Endositoz: Fagositoz, pinositoz
  • Ekzositoz

hücre zarından madde geçişleri

1-Pasif Taşıma:

Difüzyon:

  • Moleküllerin çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçmesine difüzyon denir
  • Difüzyonda enerji (ATP) harcanmaz
  • Her iki ortamda madde yoğunluğu eşitleninceye kadar devam eder
  • Enzim kullanılmaz
  • Difüzyon zarsız ortamlardada gerçekleşebilir
  • Canlı , cansız hücrelerde görülür.

Difüzyon hızına etki eden faktörler:

  • Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça molekülleri,n kinetik enerjisi artacağından difüzyon hızı artar
  • Yoğunluk: İki ortam arasındaki yoğunluk farkı ne kadar fazla olursa difüzyon hızıda artar
  • Zardaki por sayısı: por sayısı arttıkça difüzyon hızı artar
  • Molekül Büyüklüğü: Molekül büyüklüğü arttıkça difüzyon hızı azalır
  • Molekülün İyonik yapısı: Nötr moleküller İyonik moleküllere göre daha hızlı difüzyona uğrar çünkü zar “+” yükle yüklüdür
  • Yağda çözünebilme:: Hücre zarı yağ tabiatlı olduğundan yağda çöözünebilen maddeler suda çözünebilen maddelere göre daha hızlı difüzyona uğrar. A,D,E,K vitaminlerin difüzyon hızı B,C vitamiinlerinden büyüktür

KOLAYLAŞTIRILMIŞ DİFÜZYON:

Hücre zarından taşıyıcı proteinler yardımıyla gerçekleştirelen madde geçişine kolaylaştırılmış difüzyon denir

  • ATP harcanmaz
  • Canlı hücrelerde görülür
  • Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama madde geçişi olur
  • Bağırsaklardan kana glikoz, aminoasit ve B ve C vitaminleri gibi besinlerin alınımında kolaylaştırılmış difüzyon gerçekleşir.

OSMOZ

Suyun çok alduğu yerden ( az yoğun ortam) az olduğu yere ( çok yoğun ortam) doğru geçişine osmoz denir. Osmoz suyun difüzyonudur.
  • HİPERTONİK: Çok yoğun ortam
  • HİPOTONİK: Az yoğun ortam
  • İZOTONİK: Eş oğun ortam
  • PLAZMOLİZ: Hipertonik ortama konulan bir hücrenin su kaybederek büzüşmesine plazmoliz denir.
  • DEPLAZMOLİZ: Plazmolize uğramış hücrenin hipotonik  ortama konulduğunda su alıp şişmesine deplazmoliz denir.

Hücrelerde plazmoliz ve deplazmoliz sonucunda oluşan iki olay vardır. Bunlar turgor ve osmatik basınçtır.

TURGOR BASINCI:

Hücre içindeki suyun hücre zarına yaptığı basınca, gerginlik kuvvetine Turgor basıncı denir.
  • Otsu bitkilerin dik durması
  • Stomaların açılıp kapanması
  • Böcekçil bitkilerin böceği yakalaması

Turgor basıncının değişimi sayesinde olur.

Bitkisel hücreler hücre duvarı sayesinde turgor basıncında patlamazken hayvansal hücreler patlar. Bu olaya homoliz denir.

OSMOZ BASINCI:

Su alma isteği EB=OB-TB dir.

 

AKTİF TAŞIMA

Bir maddenin az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçmesine aktif taşıma denir
  • ATP, ENZİM kullanılır
  • Taşıyıcı proteinler kullanılır
  • Sadece canlı hücrelerde gerçekleşir

ENDOSİTOZ:

Hücre zarındaki pordanm geçemeyecek olan büyük olan moleküllerin hücre içine alınmasına endositoz denir

  • ATP harcanır
  • Enzim kullanılır
  • Sadece canlı hücrelerde görülür
  • Toplam zar yüzyi azalır
  • Madde geçişi tek yönlüdür

Alına besinlerin katı yada sıvı olmasına göre 2ye ayrılır;

Fagositoz: Katı büyük besinlerin içine alınmasıdır

Pinositoz: Sıvı büyük besinlerin içine alınmasıdır

Bitki, mantar, bakteri gibi hücre duvarına sahip plan hücrelerde endositoz görülmez

EKZOSİTOZ:

Hücre zarından geçemeyecek kadar büyük olan maddelerin dışarıya atılmasıdır

  • ATP kullanılır
  • Enzim kullanılır
  • Madde geçişi tek yönlüdür
  • Toplam zar yüzeyi artar
  • Sadece canlı hücrelerde görülür

Hücre içindeki salgıların hücredışına atılması ekzositozla gerçekleşir. Hücre duvarına sahip hücrelerdede gözlenir.

Hücre zarından madde geçişleri ile ilgili sorularınızı soru sor- cevap al bölümünden bize sorabilirsiniz.

 

BENZER YAZILAR

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

65 − 60 =

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.